Hartfalen: aan deze waarschuwingssignalen herken je een acute decompensatie
Bij patiënten met hartfalen kan tijdens het verloop van de ziekte acute decompensatie optreden, waarbij de functie van het hart plotseling sterk achteruitgaat. Als dit echter op tijd wordt opgemerkt, kan het decompensatieproces onder bepaalde omstandigheden worden vertraagd. De waarschuwingssignalen waar je in het bijzonder op moet letten, worden hieronder besproken.
Wat gebeurt er bij decompensatie?
Bij hartfalen wordt het hart te zwak om genoeg bloed rond te pompen om aan de behoeften van het lichaam te voldoen. In het begin probeert je lichaam dit te compenseren, wat betekent dat het achter de schermen werkt om alles soepel te laten verlopen. Het doet dit door:
- Je bloeddruk te verhogen
- Zout en water vast te houden om het bloedvolume te vergroten
- Je hart sneller en harder te laten kloppen
Deze veranderingen helpen een tijdje en misschien merk je geen symptomen. Dit stadium wordt gecompenseerd hartfalen genoemd.
Na verloop van tijd wordt het hart meer belast en stoppen de trucjes van het lichaam met werken. Dit wordt gedecompenseerd hartfalen genoemd. Op dat moment worden de klachten duidelijker, zoals:
- Kortademigheid, zelfs in rust
- Vermoeidheid en weinig energie
- Zwelling in de benen of buik (oedeem genoemd)
- Vaak plassen 's nachts
- Hoesten 's nachts of tijdens het liggen
Deze symptomen betekenen dat het hart het niet meer kan bijhouden en dat medische behandeling nodig is.
Acute decompensatie: wanneer het hart plotseling faalt
Een langzame, geleidelijke verslechtering van de hartfunctie is kenmerkend voor het natuurlijke verloop van chronisch hartfalen. Onder bepaalde omstandigheden kan de prestatie van het hart echter ook massaal en zeer plotseling verslechteren. De oorzaken van een dergelijke acute decompensatie zijn meestal factoren die het toch al verzwakte hart extra belasten. Dit zijn bijvoorbeeld:
- Ontstekingen of infecties
- Grote chirurgische ingrepen
- Lever- of nieraandoeningen
- Stoornissen van de elektrolytenbalans
- Bloedarmoede
- Verkeerde inname van voorgeschreven hartmedicatie
Hoe kan ik een dreigende acute decompensatie herkennen?
Acute decompensatie is een ernstige complicatie van hartfalen en kan leiden tot levensbedreigende gevolgen zoals shock of plotselinge hartdood. En tot slot kan elke decompensatie blijvende schade aan de hartspier veroorzaken en het hartfalen verergeren. Een zo snel mogelijke behandeling is daarom essentieel om de triggers te elimineren, de behandeling met medicijnen te optimaliseren en de hartfunctie weer te verbeteren.
Daarom is het bijzonder belangrijk dat patiënten met hartfalen hun lichaam goed in de gaten houden. Dit komt omdat acute decompensatie meestal niet plotseling optreedt, maar zich vaak enkele dagen van tevoren aankondigt door middel van verschillende waarschuwingssignalen. Je moet vooral alert zijn als je de volgende veranderingen opmerkt:
- Nieuwe of verergerende zwelling (oedeem) van de enkels en onderbenen
- Aanzienlijke en snelle toename van het gewicht of de buikomtrek
- Toegenomen ademhalingsfrequentie
- Kortademigheid, zelfs bij weinig inspanning
- Aanhoudende hoest
- Hartkloppingen
- Koude ledematen
- Kleine hoeveelheden urine
- Vermoeidheid
Een gewichtsdagboek helpt bij het herkennen van vochtretentie
Vooral gewichtstoename kan een belangrijk waarschuwingssignaal zijn dat het lichaam meer water begint vast te houden als de eetgewoonten ongewijzigd blijven. Daarom zou je jezelf dagelijks moeten wegen, bij voorkeur elke ochtend direct na het opstaan en plassen. Om zelfs kleine gewichtsveranderingen te herkennen, moet je jezelf altijd ongekleed en op dezelfde weegschaal wegen. Een gewichtsdagboek, waarin je dagelijks je gewicht noteert, helpt je om je lichaamsgewicht bij te houden. Als je één tot twee kilo aankomt binnen twee tot drie dagen of meer dan 2,5 kilo in een week, moet je je arts raadplegen.
Herken decompensatie voordat de symptomen optreden
Op basis van de typische symptomen kan acute decompensatie vaak enkele dagen van tevoren worden herkend. Veranderingen in de hartfunctie die niet waarneembaar zijn voor de getroffene, maar het gebruik van technische hulpmiddelen vereisen, worden echter nog eerder duidelijk. Dit zijn bijvoorbeeld verhoogde druk in de longslagader of schommelingen in de hartslag. Met behulp van kleine, implanteerbare meetsondes is het nu mogelijk om de hartfunctie van geselecteerde patiënten permanent te controleren op dergelijke veranderingen. Hierdoor kan de behandelend arts het decompensatieproces nog eerder herkennen. Door de medicatie-inname aan te passen, kunnen ze acute decompensatie en ziekenhuisopname gemakkelijker voorkomen. Zo'n geïmplanteerde meetsonde is bijvoorbeeld nuttig als hartfalenpatiënten ondanks optimale therapie zelfs bij minimale lichamelijke inspanning last blijven houden van symptomen en in de afgelopen 12 maanden in het ziekenhuis zijn opgenomen. Je arts kan je adviseren of een dergelijke monitoring voor jou een optie is.