Vooral belangrijk bij chronische hartaandoeningen: therapietrouw
Ischaemische hartziekte is een van de belangrijkste doodsoorzaken in Nederland en een van de meest voorkomende reden voor ziekenhuisopname - ondanks het feit dat behandelingsmogelijkheden voortdurend zijn verbeterd. Een van de redenen hiervoor is dat veel patiënten hun behandeling op de lange termijn niet volhouden, voorgeschreven medicatie niet regelmatig innemen en zich niet consequent houden aan de noodzakelijke veranderingen in levensstijl. Artsen noemen dit een slechte therapietrouw.
Wat veroorzaakt een gebrek aan therapietrouw?
Er zijn veel redenen waarom patiënten er niet in slagen om de met hun arts afgesproken therapie uit te voeren. Sommige medicijnen hebben bijvoorbeeld ernstige bijwerkingen. Patiënten hebben dan de neiging om simpelweg te stoppen met het innemen van de betreffende medicatie of deze minder vaak in te nemen vanwege zo'n bijwerking.
Sommige mensen voelen zich zoveel beter tijdens de behandeling dat ze besluiten om de tabletten niet meer in te nemen. Dit komt vooral voor na hartaanvallen. Het is echter vooral gevaarlijk bij chronische ziekten, waarbij langdurig gebruik dringend noodzakelijk is.
Het kan ook gebeuren dat sommige tabletten gewoon worden vergeten. Vooral oudere mensen hebben vaak een groot aantal verschillende medicijnen die ze moeten innemen. Dit kan leiden tot verwisselingen, fouten bij het sorteren of het niet in staat zijn om alle tabletten in één keer in te nemen. Vervolgrecepten worden ook vaak vergeten en controleafspraken worden niet nagekomen.
Daarnaast kan een zogenaamde"medicijnvakantie" de inname bemoeilijken: dit betekent dat, in overleg met de arts, het innemen van een medicijn voor een bepaalde periode wordt gepauzeerd en daarna weer wordt opgestart. Dit kan het effect vergroten of in de tussentijd verlichting van bijwerkingen geven. Opnieuw beginnen na zo'n "vakantie", d.w.z. een pauze, vereist extra aandacht. Aan de andere kant komt het ook regelmatig voor dat patiënten op eigen initiatief besluiten om zo'n medicijnvakantie te nemen, bijvoorbeeld in het weekend of als ze op reis zijn.
Waarom is consistentie belangrijk in therapie?
Medicijnen worden met grote zorg ontwikkeld. Er wordt ook bepaald welke doseringen het beste effect hebben. Een zeer belangrijk onderdeel van elke behandeling met medicijnen is daarom dat je de medicijnen regelmatig en in de juiste hoeveelheid inneemt. Als een dosis wordt weggelaten of twee keer wordt ingenomen, kan het zijn dat het medicijn niet goed werkt. Afhankelijk van het werkzame bestanddeel kan dit leiden tot ernstige reacties die zelfs levensbedreigend kunnen zijn. Als een diabetespatiënt bijvoorbeeld per ongeluk een dubbele dosis insuline neemt en dit te laat merkt, kan dit leiden tot levensbedreigende hypoglykemie.
Naast behandeling met medicijnen zoals ACE-remmers, sartanen, bètablokkers en diuretica zoals aldosteronreceptorantagonisten (ARA) of mineralocorticoïdereceptorantagonisten (MRA), zijn veranderingen in levensstijl bijzonder belangrijk bij chronische hartaandoeningen. Dit omvat voldoende lichaamsbeweging en een gezond dieet. Maar zelfs deze maatregelen kunnen alleen helpen als ze regelmatig worden genomen.
Hoe kan dit worden verholpen?
Medicatie optimaliseren: als algemene regel moet uw arts minstens één keer per jaar controleren of alle voorgeschreven medicatie nog nodig is. Vooral bij ziekten die tegelijkertijd optreden, kunnen er ongewenste wisselwerkingen tussen individuele medicijnen optreden. Om het aantal tabletten te verminderen, bestaan er ook combinatiepreparaten voor sommige combinaties van werkzame stoffen: er hoeft maar één pil te worden geslikt in plaats van twee of drie, wat het risico op verwarring of vergeten aanzienlijk vermindert. Een voorbeeld hiervan zijn de relatief nieuwe angiotensinereceptor-nefrilysineremmers (afgekort ARNI). Deze bestaan uit twee werkzame stoffen in één preparaat. ARNI's werken op een vergelijkbare manier als ACE-remmers, maar hebben ook een effect op het lichaamseigen enzym (neprilysine), dat de lichaamseigen afbrekende hormonen (natriuretische peptiden) vernietigt, waardoor de bloedvaten verwijden en de bloeddruk daalt en natriumretentie afneemt, wat gunstig is bij hartfalen.
Digitale herinneringen: Er zijn nu apps om je eraan te herinneren je medicatie regelmatig in te nemen. MedApp", "Medgemak", "Service Apotheek-app (SARA)" of internationale apps zoals "Medisafe", "Doseful - Pill Reminder" en "MyTherpay MEdication Reminder" zijn maar een paar van de vele programma's die worden aangeboden. Je downloadt deze op je smartphone en voert voor elk medicijn het tijdstip van inname in. De app herinnert je er dan regelmatig aan om de betreffende medicatie in te nemen. Deze vorm van herinnering is echter alleen geschikt voor mensen die hun smartphone toch al meerdere keren per dag gebruiken. Anders moet er een duidelijk hoorbaar geluidssignaal worden ingesteld.
Herinneringsservice: Niet iedereen gebruikt een smartphone en daarom bieden sommige dokterspraktijken herinneringsberichten aan die ze naar de mobiele telefoon van de patiënt sturen. Als dit ook niet mogelijk is, is er de optie om telefonisch herinnerd te worden aan het innemen van tabletten.
Ondersteuning door verplegend personeel: Als patiënten moeite hebben met het zelf verkrijgen, samenstellen en regelmatig innemen van hun medicatie, kan de arts een recept uitschrijven als onderdeel van de thuiszorg.
De ziekte begrijpen is belangrijk
Het is belangrijk dat je je ziekte begrijpt, zodat je je hele therapie met vertrouwen kunt uitvoeren. Wees dus niet bang om al je vragen aan je arts te stellen! Hij of zij heeft vast en zeker ook goed informatiemateriaal dat u thuis kunt doorlezen. Serieuze informatie voor patiënten over chronische hartaandoeningen is ook beschikbaar op internet, bijvoorbeeld op de website van de Hartstichting.
Je kunt ook een dagboek bijhouden waarin je het verloop van je ziekte documenteert. Dit helpt je niet alleen om alert te blijven in het dagelijks leven. Het kan ook je arts van belangrijke informatie voorzien.
Word een expert!
Verantwoordelijkheid nemen voor je eigen gezondheid kan je veel zelfvertrouwen teruggeven, vooral na de diagnose van een chronische ziekte! Je wordt een expert in je eigen welzijn. Een belangrijk onderdeel hiervan is consequente therapie, omdat dit het risico op ziekenhuisopname vermindert en je levenskwaliteit aanzienlijk verbetert.
- Referenties
9-NL-5-17016-07 02-2026
- De Bacquer D, Astin F, Kotseva K, et al. Poor adherence to lifestyle recommendations in patients with coronary heart disease: results from the EUROASPIRE surveys. Eur J Prev Cardiol. 2022;29(20:383-395. doi.org/10.1093/eurjpc/zwab115
- Theresa A McDonagh, Marco Metra, Marianna Adamo, Roy S Gardner, Andreas Baumbach, Michael Böhm, Haran Burri, Javed Butler, Jelena Čelutkienė, Ovidiu Chioncel, John G F Cleland, Andrew J S Coats, Maria G Crespo-Leiro, Dimitrios Farmakis, Martine Gilard, Stephane Heymans, Arno W Hoes, Tiny Jaarsma, Ewa A Jankowska, Mitja Lainscak, Carolyn S P Lam, Alexander R Lyon, John J V McMurray, Alexandre Mebazaa, Richard Mindham, Claudio Muneretto, Massimo Francesco Piepoli, Susanna Price, Giuseppe M C Rosano, Frank Ruschitzka, Anne Kathrine Skibelund, ESC Scientific Document Group, Corrigendum to: 2021 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure: Developed by the Task Force for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure of the European Society of Cardiology (ESC) With the special contribution of the Heart Failure Association (HFA) of the ESC, European Heart Journal, Volume 42, Issue 48, 21 December 2021, Page 4901, doi.org/10.1093/eurheartj/ehab670
- digital.nhs.uk/data-and-information/publications/statistical/health-survey-england-additional-analyses/ethnicity-and-health-2011-2019-experimental-statistics/prescribed-medicines